Osiewnik ciemny (Agriotes obscurus) – drutowiec

Osiewnik ciemny (Agriotes obscurus) jest sprężykiem, którego larwy określa się jako drutowce. Żyją one w glebie przez kilka lat i podgryzają nasiona, korzenie, szyjki korzeniowe oraz bulwy. W Polsce szczególne zagrożenie występuje na stanowiskach po trawach, łąkach, pastwiskach i ugorach. Sam wygląd uszkodzeń nie pozwala jednak pewnie odróżnić tego gatunku od innych drutowców.

Osiewnik ciemny jest pospolitym w Europie sprężykiem związanym szczególnie z siedliskami trawiastymi. Dorosły chrząszcz jest ciemnobrunatny, matowy i ma około 7–9 mm długości. Larwa jest wydłużona, cylindryczna, żółtawobrązowa, twarda i segmentowana, z ciemniejszą głową.

Największe znaczenie gospodarcze mają larwy. Wgryzają się w kiełkujące nasiona, korzenie, szyjki korzeniowe, podziemne części łodyg i bulwy. Obecność drutowca w uszkodzonej strefie zwiększa prawdopodobieństwo diagnozy, ale nie potwierdza samodzielnie, że chodzi właśnie o A. obscurus, ponieważ podobne objawy powodują inne gatunki sprężykowatych.

• Przerzedzone, nierówne wschody po wyjadaniu nasion lub uszkodzeniu młodych korzeni.
• Więdnięcie, zahamowanie wzrostu i zamieranie siewek po podgryzieniu korzeni lub szyjki korzeniowej.
• Okrągłe albo nieregularne otwory i korytarze w bulwach ziemniaka oraz innych zgrubiałych organach podziemnych.
• Zmniejszona masa korzeni, puste fragmenty sadzeniaków i wtórne gnicie w miejscach żerowania.
• Placowe nasilenie szkód, często na częściach pola niedawno zaoranych z łąki, pastwiska, darni lub zachwaszczonego ugoru.

Objawy nadziemne są niespecyficzne. Larwy należy szukać w glebie przy uszkodzonych roślinach i w strefie korzeniowej.

Ryzyko rośnie, gdy pole lub ogród powstaje z dawnej łąki, pastwiska, darni, ugoru albo zachwaszczonego stanowiska z dużą ilością traw. Larwy reagują na dwutlenek węgla i inne związki uwalniane przez kiełkujące nasiona oraz korzenie.

Lokalne rozprzestrzenianie następuje po zasiedleniu trawiastych miejsc przez dorosłe chrząszcze i złożeniu jaj. Na większe odległości szkodnik może być przenoszony z glebą, korzeniami, bulwami, materiałem szkółkarskim oraz zanieczyszczonym sprzętem.

Cykl rozwojowy trwa zwykle około 3–4 lat w warunkach Europy Środkowej, choć zależy od temperatury, wilgotności i dostępności pokarmu. Chrząszcze pojawiają się wiosną; po kopulacji samice składają jaja w glebie, często w miejscach porośniętych trawami. Wylęg następuje po kilku tygodniach.

Larwy przechodzą wiele stadiów i przez kilka sezonów żerują w glebie. Ich pionowe przemieszczanie zależy od wilgotności i temperatury. Poczwarka powstaje zwykle pod koniec lata lub jesienią, a dorosły chrząszcz może pozostać w glebie do następnej wiosny. Najłatwiej uszkadzane są kiełkujące nasiona i młode korzenie, lecz starsze larwy drążą także bulwy.

Nie ma skutecznego zabiegu ratunkowego, który usunąłby larwy już drążące bulwy lub żerujące głęboko w strefie korzeni. W ogrodzie wykopywać silnie uszkodzone rośliny, usuwać porażone bulwy i korzenie oraz nie kompostować dużych ilości silnie zasiedlonego materiału.

W uprawach polowych decyzję podejmować na podstawie monitoringu przed założeniem plantacji, historii stanowiska i wartości plonu. Przy dużym zagrożeniu korzystniejsze może być przesunięcie uprawy, wybór mniej podatnego gatunku lub odmiany oraz poprawa wschodów niż późne interwencje. Zabiegi chemiczne, jeśli w ogóle są dostępne, muszą wynikać wyłącznie z aktualnej polskiej etykiety konkretnego środka.

Na małych powierzchniach stosować pułapki przynętowe z niezaprawionym ziarnem pszenicy, kukurydzy lub kawałkami ziemniaka i marchwi. Przynęty zakopywać w wilgotnej glebie, regularnie kontrolować, a znalezione larwy usuwać. Metoda służy głównie do wykrywania i ograniczania liczebności, nie gwarantuje całkowitego oczyszczenia stanowiska.

Pomocne są uprawki mechaniczne wykonywane w odpowiednim terminie, niszczenie samosiewów traw i chwastów oraz ograniczanie zwartej darni. Biologiczne preparaty przeciw drutowcom mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy są zarejestrowane w Polsce dla danej uprawy i problemu oraz mają zastosowanie zgodne z etykietą. Nie przenosić silnie porażonej gleby, korzeni ani bulw na nowe stanowiska.

• Przed sadzeniem lub siewem sprawdzać glebę, zwłaszcza po darni, trawach, pastwisku i ugorze, używając odkrywek oraz pułapek przynętowych.
• Jeżeli to możliwe, odłożyć uprawę szczególnie podatnych roślin po likwidacji darni i przez okres przejściowy ograniczać bazę pokarmową larw.
• Wykonywać zaplanowane uprawki mechaniczne i usuwać chwasty, szczególnie trawy, przed założeniem plantacji.
• Nie pozostawiać bezpośrednio przy podatnej uprawie zwartej, niekontrolowanej darni ani pasów silnie zachwaszczonych trawami.
• Stosować zmianowanie; na stanowiskach ryzyka unikać kolejnego sadzenia ziemniaka lub siewu zbóż bez wcześniejszego monitoringu.
• Wybierać zdrowy, wyrównany materiał sadzeniowy i zapewnić szybkie, równomierne wschody przez właściwą wilgotność oraz odżywienie roślin.
• Po zbiorze usuwać silnie uszkodzone bulwy i korzenie, a sprzęt oczyszczać z resztek gleby.

• Nazwa „drutowiec” odnosi się do larwy, a nie do dorosłego chrząszcza.
• Agriotes obscurus jest szczególnie związany z trawami i innymi roślinami z rodziny wiechlinowatych (Poaceae).
• Larwy mogą wykorzystywać zarówno korzenie chwastów, jak i roślin uprawnych; ich dieta w glebie nie zawsze jest ograniczona do jednego gatunku.
• W praktyce polowej kilka gatunków Agriotes często występuje jednocześnie, dlatego uszkodzenia ziemniaka określa się często ogólnie jako szkody powodowane przez drutowce.