
Brunatna zgnilizna cytrusów – Phytophthora citrophthora
Phytophthora citrophthoraKrótkie przedstawienie: Brunatna zgnilizna cytrusów – Phytophthora citrophthora
Phytophthora citrophthora to organizm grzybopodobny związany z glebą i wodą, szczególnie ważny jako sprawca brunatnej zgnilizny owoców cytrusowych w chłodnej, wilgotnej pogodzie. Może także powodować zgniliznę drobnych korzeni, choroby szyjki korzeniowej, gumozę i zamieranie gałęzi. Objawy nie pozwalają pewnie odróżnić go od innych gatunków Phytophthora, dlatego przy diagnozie gatunkowej wskazane jest badanie laboratoryjne.
Typowe warunki
Przegląd
Phytophthora citrophthora nie jest prawdziwym grzybem, lecz lęgniowcem, czyli organizmem grzybopodobnym. Przetrwa w wilgotnej glebie, porażonych korzeniach, opadłych owocach i resztkach roślinnych, a jego rozprzestrzenianiu sprzywa swobodna woda.
Na cytrusach powoduje przede wszystkim brunatną zgniliznę owoców. Zmiany zwykle pojawiają się na dojrzałych lub dojrzewających owocach położonych nisko, gdzie łatwo dociera rozbryzg gleby. Ten sam patogen może być związany ze zgnilizną korzeni, podstawy pnia, szyjki korzeniowej i gumozą. Ponieważ podobne objawy wywołują inne gatunki Phytophthora, rozpoznanie na podstawie samego wyglądu jest orientacyjne.
Objawy i rozpoznawanie
Owoce: na dojrzałych lub prawie dojrzałych owocach powstają okrągłe, początkowo jędrne, skórzaste plamy w kolorze jasnobrązowym, oliwkowobrązowym lub brunatnym. Często zaczynają się od strony owocu zwróconej ku glebie albo w miejscu narażonym na rozbryzg wody.
W miarę rozwoju zmiana może mięknąć wskutek zasiedlenia przez organizmy wtórne. Porażone owoce mają nieprzyjemny, kwaśno-gnilny zapach, przedwcześnie opadają, a przy wysokiej wilgotności mogą pokrywać się białą grzybnią. Niebieska lub zielona pleśń nie jest charakterystycznym objawem tego gatunku i zwykle oznacza wtórną kolonizację.
Korzenie i pień: drobne korzenie stają się ciemne, nasiąknięte wodą i rozpadają się. Na korze szyjki korzeniowej lub pnia mogą wystąpić nekrozy, pęknięcia, wycieki gumy i postępujące zamieranie. Utrata korzeni prowadzi do chlorozy liści, zahamowania wzrostu, przerzedzenia korony, zasychania gałązek, drobnienia owoców i spadku plonu.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Najważniejszym czynnikiem jest przemieszczanie wody. Deszcz, zraszacze, przelewanie, spływ powierzchniowy i mokre podłoże transportują zarodniki do korzeni oraz na owoce. Ziemia rozbryzgiwana na dolne partie korony może zapoczątkować infekcję owoców.
Źródłem wprowadzenia patogena bywają zakażone sadzonki, podłoże, doniczki, narzędzia, obuwie, pojemniki transportowe i systemy nawadniające. Ryzyko zwiększają: nisko zwisające owoce, gęsta korona, słaby drenaż, uszkodzenia szyjki korzeniowej lub pnia, długie zwilżenie oraz zbyt częste podlewanie. Sama brunatna plama na owocu nie potwierdza P. citrophthora, ponieważ podobny wygląd mogą powodować inne lęgniowce i wtórne organizmy gnilne.
Cykl życia i przetrwanie
Patogen może utrzymywać się w glebie, porażonych korzeniach, opadłych owocach i resztkach roślinnych. Po pojawieniu się wolnej wody tworzy zarodnie, z których uwalniają się ruchliwe zarodniki pływkowe. Przemieszczają się one w nasyconej wodą glebie i na powierzchni mokrych tkanek, a następnie są przenoszone przez deszcz, spływ, podlewanie, narzędzia, obuwie i pojazdy.
W przypadku brunatnej zgnilizny gleba lub opadłe owoce są źródłem inokulum, które trafia na dolne partie korony. Przy długotrwałej wilgoci choroba może przechodzić na kolejne owoce, również po zbiorze, jeśli owoce zostały zebrane z niewidoczną infekcją. Zgnilizna korzeni i infekcje szyjki korzeniowej są szczególnie prawdopodobne przy powtarzającym się zalewaniu, zagęszczeniu podłoża i uszkodzeniach. W Polsce sezonowość zależy od warunków pod osłonami, temperatury podłoża i sposobu podlewania; w ogrzewanych pomieszczeniach zagrożenie może występować przez większą część roku.
Zwalczanie i ochrona
Najpierw potwierdź problem. Jeśli roślina słabnie, a korzenie są ciemne i rozpadające się, pobierz próbkę z pogranicza zdrowej i chorej tkanki do laboratorium fitopatologicznego. Objawy mogą przypominać zalanie, zasolenie, uszkodzenia korzeni przez szkodniki lub inne gatunki Phytophthora.
- Niezwłocznie usuń porażone owoce i resztki roślinne. Owoce z objawami przechowuj oddzielnie i nie przeznaczaj do spożycia.
- Przy infekcji korzeni przesadź roślinę tylko wtedy, gdy zachowała wystarczająco dużo zdrowych korzeni. Usuń rozłożone podłoże, oczyść pojemnik i zastosuj świeże, przepuszczalne podłoże; silnie zamierające rośliny bez zdrowego systemu korzeniowego bezpieczniej usunąć.
- Popraw odpływ, zmniejsz częstotliwość podlewania i nie dopuszczaj do kontaktu wody z pniem. Uszkodzoną korę można oczyścić wyłącznie przy suchej pogodzie, sterylnym narzędziem, bez rozprowadzania porażonej tkanki.
- W sadach lub kolekcjach rozważaj tolerancyjne podkładki przy nowych nasadzeniach; ich przydatność zależy od gatunku cytrusa, innych chorób, temperatury i warunków podłoża.
- Środki ochrony roślin mogą być elementem programu integrowanej ochrony tylko po prawidłowej diagnozie i sprawdzeniu aktualnej etykiety dla konkretnej uprawy w Polsce. Zabieg nie naprawi złego drenażu ani nie usunie źródła patogena z gleby.
Łagodna i biologiczna ochrona
W uprawie ekologicznej i amatorskiej podstawą jest ograniczanie wilgoci oraz higiena, a nie próba „wyleczenia” silnie porażonej gleby.
- Usuń i wyrzuć porażone oraz opadłe owoce; nie kompostuj ich w zwykłym kompostowniku.
- Podlewaj bez moczenia liści, pnia i owoców. Pozwól, aby podłoże częściowo przesychało między podlewaniami, ale nie dopuszczaj do długotrwałego przesuszenia zakończonego zalaniem.
- Stosuj przepuszczalne podłoże, pojemniki z drożnymi otworami odpływowymi i warstwę drenażową tylko jako uzupełnienie właściwej struktury podłoża, nie jako zamiennik odpływu.
- Odkażaj doniczki, sekatory, stoły i obuwie; nie przenoś mokrej ziemi ani wody odpływowej między roślinami.
- Przy zakładaniu nasadzeń wybieraj zdrowy materiał oraz podkładki o możliwie dobrej tolerancji na choroby Phytophthora. Biologiczne preparaty na bazie pożytecznych mikroorganizmów mogą być rozważane wyłącznie wtedy, gdy są legalnie dopuszczone do danego zastosowania i używane zgodnie z etykietą; ich skuteczność nie zastępuje drenażu i higieny.
Zapobieganie
Zapobieganie jest skuteczniejsze niż próba eliminacji ustalonego źródła inokulum w glebie.
- Kupuj zdrowe, sprawdzone rośliny cytrusowe i używaj czystych pojemników oraz świeżego, przepuszczalnego podłoża.
- Zapewnij szybki odpływ wody; nie ustawiaj doniczek w podstawkach, w których stale stoi woda. W szklarni napraw przecieki i ogranicz podlewanie do rzeczywistych potrzeb.
- Utrzymuj owoce i dolne gałęzie możliwie wysoko nad podłożem, aby ograniczyć rozbryzg ziemi. W uprawie pojemnikowej nie ustawiaj owocujących roślin bezpośrednio na mokrej glebie.
- Usuwaj opadłe i porażone owoce przed okresem długich opadów lub wysokiej wilgotności.
- Nie przenoś podłoża, wody odpływowej, resztek roślinnych ani narzędzi z chorej strefy do zdrowej. Pracę przy podejrzanych roślinach wykonuj na końcu i po oczyszczeniu sprzętu.
- Unikaj zranień korzeni i pnia, zagęszczania podłoża oraz nawożenia lub podlewania powodującego silny stres korzeni. Po dłuższym deszczu lub serii nadmiernych podlewań kontroluj dolne owoce, szyjkę korzeniową i drobne korzenie.
Ciekawostki
- Brunatna zgnilizna cytrusów jest związana z kilkoma gatunkami Phytophthora, dlatego nazwa gatunkowa nie może być pewnie ustalona wyłącznie na podstawie objawów.
- P. citrophthora jest szczególnie aktywna w chłodniejszych lub umiarkowanych, wilgotnych warunkach, co odróżnia ją pod względem sezonowej aktywności od części innych gatunków tego rodzaju.
- Biała grzybnia może pojawić się na owocu przy wysokiej wilgotności, ale po wyschnięciu często zanika i nie stanowi samodzielnego dowodu identyfikacyjnego.
- W Polsce choroba jest bardziej prawdopodobna w cytrusach uprawianych pod osłonami lub w pojemnikach niż w gruncie, jednak zakażone podłoże, woda lub materiał szkółkarski mogą wprowadzić patogena do kolekcji.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin aktualnie legalnie dopuszczone do stosowania w konkretnej uprawie i przeciwko wskazanemu problemowi. Przed zabiegiem sprawdź bieżący rejestr MRiRW oraz pełną, aktualną etykietę środka; przestrzegaj dawek, terminów, liczby zabiegów, okresów prewencji i karencji. Nie stosuj preparatów poza zakresem etykiety ani produktów przeznaczonych dla innych upraw.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) – uprawa i pielęgnacjaLavandula angustifolia
Hidcote Blue (Lavandula angustifolia ‘Hidcote Blue’)Lavandula angustifolia 'Hidcote Blue'
Lawenda kanaryjska (Lavandula canariensis) – uprawa i pielęgnacjaLavandula canariensis
Lavandula dentata – uprawa i pielęgnacjaLavandula dentata
Lawenda hiszpańska (Lavandula pedunculata) – poradnik uprawyLavandula pedunculata
Lawenda pierzasta (Lavandula pinnata) – uprawa i pielęgnacjaLavandula pinnata
Lawenda francuska (Lavandula stoechas) – uprawa i pielęgnacjaLavandula stoechas
Lawenda zielona (Lavandula viridis) – uprawa i pielęgnacjaLavandula viridis
Lavandula intermedia – uprawa i pielęgnacja lawandynuLavandula intermedia
Solanum melongena – uprawa bakłażanaSolanum melongena
Paeonia officinalis – piwoniaPaeonia officinalis
Banksia serrata – uprawa i pielęgnacjaBanksia serrata