Antraknoza dębów
Choroba

Antraknoza dębów

Apiognomonia errabunda
W skrócie

Krótkie przedstawienie: Antraknoza dębów

Antraknoza dębów wywoływana przez Apiognomonia errabunda rozwija się przede wszystkim w chłodną, wilgotną wiosnę. Na młodych liściach pojawiają się wodniste, później brunatne nekrozy związane z nerwami, a silne infekcje mogą prowadzić do zamierania pędów i cienkich gałązek. U starszych drzew choroba zwykle jest przejściowa, ale podobne objawy mogą mieć także inne przyczyny.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyMłode liście, nerwy i ogonki liściowe, pąki, rozwijające się pędy oraz cienkie gałązki; przy silnym porażeniu możliwe jest zamieranie końcówek pędów.
Korzystne warunkiChłodna i deszczowa pogoda w czasie pękania pąków, częste zwilżanie liści, długo utrzymująca się wilgoć, gęsta korona, słaba cyrkulacja powietrza oraz stres suszy lub uszkodzenia korzeni.
Poradnik roślinny

Przegląd

Antraknoza dębów związana z Apiognomonia errabunda jest chorobą aparatu asymilacyjnego i młodych pędów drzew liściastych. W Polsce szczególne znaczenie diagnostyczne ma u dębu szypułkowego (Quercus robur), ale patogen i odpowiadające mu objawy opisywano również na bukach oraz lipach.

Pierwsze objawy często pojawiają się podczas chłodnej, wilgotnej wiosny, zwłaszcza po rozwinięciu pąków. Większość dojrzałych drzew odzyskuje ulistnienie po poprawie pogody. Większej uwagi wymagają siewki, młode drzewa, materiał szkółkarski i rośliny osłabione suszą, uszkodzeniami korzeni lub zagęszczeniem gleby.

Sam wygląd plam nie wystarcza do potwierdzenia sprawcy. Podobne uszkodzenia mogą powodować przymrozki, inne grzyby plamistości liści, bakterie, owady oraz stres środowiskowy.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

Na młodych liściach powstają początkowo wodniste, nieregularne przebarwienia, które przechodzą w plamy od jasno- do ciemnobrunatnych, czasem rudawych. Nekrozy często układają się wzdłuż nerwów lub między nimi.

Porażone liście mogą być pomarszczone, zniekształcone, częściowo zaschnięte albo przedwcześnie opaść. Przy silnej infekcji zamierają rozwijające się pędy, pąki wierzchołkowe i ogonki liściowe. Na młodych gałązkach mogą wystąpić małe nekrotyczne odcinki, nekrozy kory i ograniczone zasychanie.

Na obumarłej tkance, zwłaszcza na spodniej stronie liści, ogonkach i gałązkach, można niekiedy dostrzec drobne ciemne punkty będące owocnikami grzyba. Do ich oceny pomocna jest lupa. Objawy bywają rozproszone w koronie i łatwo pomylić je z uszkodzeniami przymrozkowymi lub innymi chorobami dębów.

Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Źródłem infekcji są przede wszystkim porażone, przezimujące pędy, ogonki liściowe i resztki liściowe. Zarodniki rozprzestrzeniają się lokalnie z deszczem, przez rozbryzgi wody i wiatr z opadem.

Ryzyko rośnie, gdy młode liście pozostają mokre przez wiele godzin, korona jest gęsta, stanowisko zacienione, a opady są częste. Do infekcji może dochodzić także z sąsiednich drzew leśnych i nasadzeń, dlatego pełne odizolowanie rośliny zazwyczaj nie jest realne.

Silniejsze objawy częściej występują na siewkach, młodych drzewach i roślinach osłabionych suszą, naruszeniem systemu korzeniowego, ugniataniem gleby lub innymi chorobami.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Grzyb może przetrwać zimę w porażonych pędach, ogonkach liściowych i resztkach chorych tkanek. Wiosną, podczas opadów i długiego zwilżenia, tworzą się zarodniki zdolne do zakażania rozwijających się liści i pędów.

Zarodniki są przenoszone przede wszystkim przez krople deszczu i wiatr z deszczem. W okresach ciągłej wilgotności na świeżo porażonych tkankach może dochodzić do kolejnych infekcji, szczególnie gdy liście nadal się rozwijają. Aktywność choroby zwykle słabnie po ociepleniu i wyschnięciu liści.

Obecność grzyba w tkankach nie zawsze oznacza widoczne objawy, dlatego brak plam nie wyklucza jego przetrwania w drzewie.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

U większości dojrzałych dębów w krajobrazie zabieg nie jest potrzebny. Po ustąpieniu chłodnej i mokrej pogody drzewa często wytwarzają nowe ulistnienie, a uszkodzenia pozostają głównie kosmetyczne.

Najpierw należy potwierdzić, że objawy rzeczywiście odpowiadają antraknozie, a nie przymrozkom, bakteryjnemu zamieraniu liści, plamistościom powodowanym przez inne grzyby, żerowaniu owadów lub problemom z korzeniami. Przy postępującym zamieraniu gałęzi warto zlecić badanie laboratorium diagnostycznemu.

Podstawą postępowania jest poprawa kondycji drzewa, ograniczenie suszy, usunięcie martwych pędów w okresie spoczynku i higiena wokół rośliny. W przypadku cennego młodego drzewa, materiału szkółkarskiego lub powtarzających się silnych strat arborysta może ocenić zasadność ochrony zapobiegawczej. Jeśli jest ona dopuszczona, zwykle wymaga ochrony młodych tkanek od okresu pękania pąków, zgodnie z aktualną etykietą środka.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

  • Jesienią usuwać opadłe liście spod młodych i regularnie porażanych drzew, o ile jest to praktycznie możliwe; ogranicza to ilość materiału, na którym patogen może przetrwać.
  • W okresie spoczynku wycinać martwe, silnie zaschnięte pędy i cienkie gałązki, wykonując cięcia poza żywą tkanką. Resztki usuwać z otoczenia drzewa.
  • Podczas podlewania kierować wodę do podłoża, a nie na liście. Unikać nawadniania zraszającego wieczorem.
  • Utrzymywać umiarkowaną ściółkę organiczną w strefie korzeniowej, bez przysypywania nasady pnia.
  • Ograniczać zagęszczenie gleby, uszkodzenia korzeni i pnia oraz nadmierne nawożenie azotem. Działania te nie eliminują patogenu, ale poprawiają odporność i tempo regeneracji drzewa.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

  • Dobierać gatunek i pochodzenie dębu odpowiednie do siedliska oraz zapewniać odstępy pozwalające na rozwój przewiewnej korony.
  • Podczas suszy podlewać obficie, lecz rzadziej, dostarczając wodę do strefy korzeniowej; młode drzewa wymagają szczególnej kontroli wilgotności.
  • Nie prowadzić prac ziemnych w strefie korzeniowej i chronić pień przed uszkodzeniami mechanicznymi.
  • W szkółkach unikać nadmiernego zagęszczenia, poprawiać przewiewność i nie utrzymywać liści długo mokrych przez zraszanie.
  • Usuwać opadłe liście oraz martwe, wyraźnie porażone gałązki, szczególnie w młodych i corocznie silnie porażanych nasadzeniach.
  • Nie wykonywać silnego cięcia żywej korony bez potrzeby; stres i odrosty mogą pogorszyć kondycję drzewa.
Poradnik roślinny

Ciekawostki

Apiognomonia errabunda bywa wymieniana pod dawnymi nazwami, między innymi w związku ze stadium bezpłciowym Discula. Historyczna literatura może więc stosować różne kombinacje nazw dla podobnego zespołu objawów.

Gatunek może występować także jako endofit, czyli bytować w tkankach bez wyraźnych symptomów. Z tego powodu izolacja grzyba z rośliny nie zawsze sama w sobie dowodzi, że jest jedyną przyczyną zamierania.

W koronach dojrzałych dębów choroba zwykle powoduje przejściowe uszkodzenia liści, natomiast u młodych drzew lub w szkółkach powtarzające się infekcje mogą ograniczać przyrost i pogarszać kondycję.

Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Środki ochrony roślin stosować wyłącznie wtedy, gdy aktualna etykieta w Polsce dopuszcza dany produkt do konkretnej uprawy lub grupy roślin i problemu. Przestrzegać etykiety, dawek, terminów oraz wymogów bezpieczeństwa. W przypadku drzew ozdobnych i leśnych dostępność legalnych zastosowań może być ograniczona; zabieg powinien poprzedzać potwierdzenie rozpoznania i ocenę przez arborystę lub diagnostę.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

42 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.