Stres roślin wywołany wahaniami temperatury
Środowiskowe

Stres roślin wywołany wahaniami temperatury

W skrócie

Krótkie przedstawienie: Stres roślin wywołany wahaniami temperatury

Stres wywołany wahaniami temperatury jest nieinfekcyjnym zaburzeniem, które pojawia się, gdy roślina w krótkim czasie doświadcza naprzemiennie ciepła i chłodu albo dużej różnicy między dniem a nocą. Może powodować więdnięcie, zwijanie liści, nekrozy, opadanie kwiatów, pękanie owoców i zaburzenia pobierania wody oraz składników pokarmowych.

Szybka identyfikacja

Typowe warunki

Dotknięte części roślinyLiście i ich brzegi, wierzchołki pędów, łodygi rozsady, kwiaty, owoce oraz korzenie i podłoże w strefie korzeniowej.
Korzystne warunkiDuża amplituda temperatury dzień–noc, nagłe fronty chłodu lub upału, przegrzane i niedostatecznie wietrzone tunele, zimne podłoże przy ciepłym ulistnieniu, suche podłoże, silne nasłonecznienie, wiatr, przeciągi oraz czarne lub małe pojemniki.
Poradnik roślinny

Przegląd

Stres termiczny związany z wahaniami temperatury występuje, gdy po nagrzaniu w dzień następuje szybkie ochłodzenie nocą, gdy chłodne podłoże współwystępuje z gorącym powietrzem albo gdy roślina jest narażona na przeciąg, zimną ścianę tunelu lub przegrzanie w pełnym słońcu. W Polsce problem często dotyczy rozsady, upraw pod osłonami, roślin balkonowych w pojemnikach oraz ciepłolubnych warzyw sadzonych zbyt wcześnie.

Zaburzenie nie przenosi się z rośliny na roślinę. Osłabione tkanki mogą jednak łatwiej ulegać infekcjom, a objawy bywają mylone z niedoborem wody, uszkodzeniem korzeni, zasoleniem podłoża lub chorobą. Rozpoznanie wymaga porównania objawów z zapisem temperatury, oceną wilgotności i korzeni oraz sprawdzeniem obecności patogenów i szkodników.

Poradnik roślinny

Objawy i rozpoznawanie

  • Spowolnienie, zahamowanie lub nierównomierny wzrost oraz opóźnione kwitnienie.
  • Zwijanie, podwijanie lub czasowe więdnięcie liści, także przy wilgotnym podłożu.
  • Brązowienie brzegów, nieregularne nekrotyczne plamy, bielenie lub nekroza między nerwami po ochłodzeniu.
  • Opadanie kwiatów, słabe zawiązywanie owoców i deformacje młodych organów.
  • U pomidora możliwe jest pękanie owoców i nierównomierne dojrzewanie; u papryki i ogórka mogą wystąpić zaburzenia kwitnienia i wzrostu.
  • W chłodnej strefie korzeniowej pobieranie wody i składników pokarmowych spada, przez co roślina może więdnąć w słoneczny dzień mimo dostatecznie wilgotnego podłoża.
Poradnik roślinny

Przyczyny i rozprzestrzenianie

Główną przyczyną jest szybka lub duża zmiana temperatury powietrza albo podłoża. W praktyce sprzyjają temu: słoneczne przegrzewanie tunelu, gwałtowne nocne ochłodzenie, zimna ściana lub nawiew, gorące grzejniki, niejednorodne strefy cieplne, suche podłoże, silny wiatr oraz czarne małe doniczki nagrzewające korzenie.

Stan nie rozprzestrzenia się biologicznie. W obrębie jednej uprawy może jednak pojawić się jednocześnie, jeśli wszystkie rośliny są poddane temu samemu mikroklimatowi. Objawy wtórnych infekcji należy odróżnić od pierwotnego stresu termicznego.

Poradnik roślinny

Cykl życia i przetrwanie

Nie występuje cykl życiowy patogenu, ponieważ jest to zaburzenie abiotyczne. Uszkodzenie może pojawić się w ciągu kilku godzin lub dni od wystąpienia skrajnych warunków. Przy stabilnej temperaturze nowe przyrosty często rozwijają się prawidłowo, natomiast powtarzające się wahania mogą trwale ograniczyć wzrost, kwitnienie, plonowanie i rozwój korzeni.

Hartowanie rozsady przez około 7–14 dni przed wysadzeniem poprawia jej tolerancję na wiatr, światło i chłodniejsze warunki, ale nie chroni przed przymrozkiem ani silnym przegrzaniem. Temperatury należy dostosować do gatunku i fazy rozwoju, a nie kierować się jedną uniwersalną wartością.

Poradnik roślinny

Zwalczanie i ochrona

Najpierw usuń źródło skoku temperatury: skoryguj wietrzenie, ogrzewanie, cieniowanie i cyrkulację powietrza. Sprawdź temperaturę oraz wilgotność strefy korzeniowej, odpływ nadmiaru wody, stan korzeni i ewentualne zasolenie.

Nie stosuj pochopnie dużych dawek nawozu ani kolejnego podlewania bez sprawdzenia podłoża. Rośliny w pojemnikach ustaw w miejscu o bardziej wyrównanej temperaturze; podczas upału zapewnij umiarkowany cień, a w chłodne noce osłoń je przed zimnym powietrzem. Usuwaj wyłącznie tkanki całkowicie martwe i brązowe, unikając silnego cięcia żywego ulistnienia. Jeśli nowe liście nadal są zniekształcone lub plamiste, wykonaj diagnostykę korzeni, zasolenia, szkodników i chorób.

Poradnik roślinny

Łagodna i biologiczna ochrona

Najskuteczniejsze działania mają charakter kulturowy i zapobiegawczy:

  • utrzymywać możliwie stabilną temperaturę przez stopniowe wietrzenie, cieniowanie i mieszanie powietrza;
  • stosować ściółkę oraz pojemniki ograniczające nagrzewanie i wychładzanie bryły korzeniowej;
  • podlewać rano, bez zalewania chłodnego podłoża, i sprawdzać wilgotność przed kolejnym podlewaniem;
  • chronić rozsadę przed zimnym przeciągiem, a w okresach upału zapewnić umiarkowane cieniowanie;
  • hartować rośliny stopniowo przed wyniesieniem na zewnątrz, zwiększając ekspozycję na słońce i wiatr;
  • regularnie kontrolować rośliny pod kątem wtórnych chorób i szkodników, ponieważ stres może obniżać ich odporność.
Poradnik roślinny

Zapobieganie

Mierz temperaturę na wysokości liści, najlepiej za pomocą termometru minimum–maksimum lub rejestratora. Ustaw ogrzewanie, wietrzenie, cieniowanie i wentylatory tak, aby ograniczyć gorące oraz zimne strefy. Nie dopuszczaj do bezpośredniego nawiewu zimnego powietrza na rozsadę.

Utrzymuj podłoże równomiernie wilgotne, lecz nie stale mokre. Wybieraj większe pojemniki, jasne osłony lub izolację termiczną i nie ustawiaj donic na wychładzającej posadzce. Przed sadzeniem do gruntu w Polsce hartuj rozsadę stopniowo przez 7–14 dni i uwzględniaj ryzyko przymrozków wiosennych.

Poradnik roślinny

Ciekawostki

  • W szklarni temperatura mierzona przy ścianie lub grzejniku może znacznie różnić się od temperatury na wysokości liści, dlatego pomiar powinien znajdować się w strefie wzrostu roślin.
  • Gorące, suche i wietrzne powietrze może powodować więdnięcie nawet wtedy, gdy podłoże nie jest całkowicie suche, ponieważ liście tracą wodę szybciej, niż korzenie ją uzupełniają.
  • U pomidora pękanie owoców jest często wynikiem współdziałania nieregularnej dostępności wody i zmian tempa wzrostu, a nie pojedynczego czynnika.
  • Ściółka ogranicza dobowe skoki temperatury gleby, lecz nie zastępuje ochrony przed mrozem ani właściwego sterowania temperaturą pod osłonami.
Ważna uwaga dotycząca ochrony roślin

Nie ma specyficznego środka chemicznego leczącego stres wywołany wahaniami temperatury. Środki ochrony roślin stosować wyłącznie wtedy, gdy potwierdzono wtórnego sprawcę choroby lub szkodnika, i tylko preparaty prawnie dopuszczone w Polsce do danej uprawy i zastosowania, zgodnie z aktualną etykietą oraz zasadami integrowanej ochrony roślin.

Rośliny żywicielskie

Rośliny dotknięte problemem

26 powiązana karta

Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.