
Wciornastek cieplarek
Parthenothrips dracaenae (Heeger)Krótkie przedstawienie: Wciornastek cieplarek
Wciornastek cieplarek (Parthenothrips dracaenae) jest drobnym szkodnikiem liści roślin doniczkowych i uprawianych pod osłonami. Najczęściej spotyka się go na dracenach, palmach, figowcach i bluszczach. Larwy oraz osobniki dorosłe zeskrobują powierzchnię liścia i wysysają zawartość komórek, pozostawiając srebrzyste lub brązowe przebarwienia, blizny i czarne kropki odchodów. Sam wygląd uszkodzeń nie wystarcza jednak do pewnego oznaczenia gatunku.
Typowe warunki
Przegląd
Wciornastek cieplarek (Parthenothrips dracaenae), nazywany także wciornastkiem palmowym, żeruje na liściach wielu roślin ozdobnych, szczególnie o twardszej blaszce liściowej. W polskich warunkach najczęściej rozwija się na roślinach utrzymywanych w mieszkaniach, szklarniach i oranżeriach.
Samice mają zwykle około 1,4–1,5 mm długości, żółtawobrązowe ciało i siedmioczłonowe czułki. Przednie skrzydła są jasne z ciemniejszymi przepaskami; ich siateczkowata budowa jest cechą pomocną w identyfikacji. Pewne oznaczenie gatunku zazwyczaj wymaga jednak preparatyki mikroskopowej, ponieważ podobne objawy powodują inne wciornastki.
Objawy i rozpoznawanie
- Nieregularne srebrzyste, szare lub brązowawe plamy powstające po zeskrobaniu powierzchni liścia.
- Drobne jasne nakłucia, matowienie, bliznowacenie i utrata połysku blaszki liściowej.
- Czarne, punktowe odchody widoczne między srebrzystymi smugami.
- Przy silnym porażeniu: żółknięcie, zasychanie brzegów i przedwczesne opadanie liści.
- Larwy i dorosłe osobniki można znaleźć na liściach, zwłaszcza na ich spodniej stronie; mniej ruchliwe stadia rozwojowe również mogą pozostawać na liściach.
Stare srebrzenie utrzymuje się po wymarciu szkodnika. Żywe osobniki warto sprawdzać lupą, potrząsając liściem nad białą kartką.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Larwy i osobniki dorosłe zeskrobują powierzchnię liścia, a następnie wysysają uwolnioną zawartość komórek. Szkodnik najczęściej trafia do kolekcji wraz z porażonymi roślinami, sadzonkami lub liśćmi. Lokalnemu rozprzestrzenianiu sprzyjają blisko ustawione rośliny, dotykanie koron, narzędzia, wózki i prace pielęgnacyjne.
Nie należy rozpoznawać tego gatunku wyłącznie po srebrzeniu liści. Podobne objawy wywołują między innymi wciornastek zachodni, wciornastek szklarniowiec i inne gatunki wciornastków.
Cykl życia i przetrwanie
Samica składa bardzo małe jaja w tkankę liścia. Larwy żerują na liściach, a następnie przechodzą mniej aktywne stadia przed pojawieniem się osobników dorosłych. W temperaturze około 18–20°C pełny rozwój może trwać około miesiąca; w cieplejszych warunkach szklarniowych przebieg jest szybszy. W mieszkaniach i ogrzewanych obiektach pokolenia mogą zachodzić na siebie, natomiast chłód wyraźnie spowalnia rozwój.
Gatunek może rozmnażać się partenogenetycznie; przy temperaturze około 25–28°C populacje są często zdominowane przez samice. Dokładny czas rozwoju zależy od temperatury, jakości liści i warunków utrzymania roślin.
Zwalczanie i ochrona
Potwierdź obecność żywych wciornastków, ponieważ przebarwienia mogą pozostać długo po zakończeniu żerowania. Odizoluj roślinę, usuń najbardziej zniszczone liście i dokładnie umyj koronę wodą, nie uszkadzając tkanek.
Kontrolę powtarzaj w regularnych odstępach, oglądając tę samą liczbę liści oraz obserwując tablice lepowe. W szklarni można połączyć higienę, lustracje i biologiczną ochronę. Przy silnym porażeniu środek ochrony roślin wybierz wyłącznie na podstawie aktualnej polskiej etykiety dopuszczającej zastosowanie na danej roślinie i przeciw danemu szkodnikowi.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najpierw odizoluj podejrzaną roślinę od pozostałych, ponieważ dorosłe wciornastki mogą przechodzić na sąsiednie liście podczas dotykania roślin i prac pielęgnacyjnych.
- Dokładnie spłucz liście letnią wodą, kierując strumień także na spody blaszek i miejsca przy nasadach liści. Zabieg powtarzaj, ponieważ pojedyncze mycie nie usuwa wszystkich stadiów.
- Usuwaj silnie uszkodzone liście, jeśli nie osłabi to nadmiernie rośliny, oraz regularnie zbieraj opadłe resztki.
- Stosuj żółte lub niebieskie tablice lepowe do wykrywania dorosłych osobników; nie zastępują one lustracji ani innych metod.
- W szklarniach i kolekcjach o dużej wartości rozważ biologiczne środki ochrony, w tym dostępne komercyjnie organizmy pożyteczne dobrane do warunków i gatunku wciornastka.
Zapobieganie
Przed zakupem i ustawieniem nowych roślin dokładnie obejrzyj dojrzałe liście, ich spody oraz nasady. Szczególną uwagę zwróć na draceny, palmy, figowce i bluszcze.
- Nowe rośliny trzymaj osobno przez co najmniej 2–3 tygodnie i kilkakrotnie kontroluj je lupą.
- Rozstawiaj doniczki tak, aby liście się nie stykały.
- Rozmieść tablice lepowe na wysokości korony jako narzędzie wczesnego wykrywania.
- Czyść półki, stoły, narzędzia i wózki między partiami roślin.
- Nie przenoś porażonych roślin po mieszkaniu, sklepie ani szklarni, dopóki monitoring nie wykaże spadku aktywności.
Ciekawostki
- Parthenothrips dracaenae jest jedynym opisanym gatunkiem w rodzaju Parthenothrips.
- Charakterystycznie siateczkowate przednie skrzydła pomagają odróżnić go od wielu innych wciornastków, ale zwykle wymagają obserwacji pod powiększeniem.
- W Polsce gatunek notowano już w 1902 roku w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie; późniejsze obserwacje obejmowały między innymi figowiec sprężysty, hibiskus, bluszcz i storczyki.
- W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony, lecz zazwyczaj występuje w niewielkim nasileniu i częściej pogarsza wygląd roślin niż powoduje ich zamieranie.
W Polsce stosuj wyłącznie środki ochrony roślin legalnie dopuszczone do obrotu dla konkretnej uprawy i danego zastosowania przeciw wciornastkom; przed zabiegiem sprawdź aktualny rejestr MRiRW oraz etykietę-instrukcję. Nie przenoś zaleceń z upraw warzywnych lub ozdobnych na rośliny domowe bez potwierdzenia zakresu etykiety. Zabiegi chemiczne traktuj jako element integrowanej ochrony, z uwzględnieniem bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i organizmów pożytecznych.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Adiantum venustumAdiantum venustum
Adiantum aleuticumAdiantum aleuticum
Niekropień właściwy; adiantum; paprotka złotowłosa (Adiantum ‘Capillus Veneris’)Adiantum 'Capillus Veneris'
Adiantum raddianum – pielęgnacja i uprawa w PolsceAdiantum raddianum
Amaranthus viridis – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus viridis
Amaranthus hybridus – uprawa, rozpoznawanie i bezpieczeństwoAmaranthus hybridus
Amaranthus dubius – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus dubius
Amaranthus cruentus – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus cruentus
Amaranthus blitum – uprawa i rozpoznawanieAmaranthus blitum
Amaranthus tricolor – uprawa i pielęgnacjaAmaranthus tricolor
Amaranthus caudatus – szkarłatny amarantusAmaranthus caudatus
Begonia semperflorensBegonia semperflorens