
Mączniak prawdziwy jesionu
Phyllactinia fraxini (DC.) FussKrótkie przedstawienie: Mączniak prawdziwy jesionu
Mączniak prawdziwy jesionu jest chorobą liści powodowaną przez grzyb Phyllactinia fraxini (DC.) Fuss. Najbardziej charakterystyczny objaw stanowi biały, filcowaty lub mączysty nalot, zwykle widoczny na spodniej stronie liści jesionu, szczególnie od drugiej połowy lata. Później mogą pojawić się ciemne otocznie. Starsze drzewa zazwyczaj tolerują infekcję, ale silne porażenie ogranicza fotosyntezę i może powodować przedwczesne opadanie liści.
Typowe warunki
Przegląd
Phyllactinia fraxini należy do mączniakowców z rodziny Erysiphaceae. Jest przede wszystkim patogenem powierzchniowym liści jesionów, a nie sprawcą choroby naczyń, korzeni ani typowego zamierania pędów.
W warunkach Polski porażenie może być widoczne od lata do jesieni, zwłaszcza w gęstych, zacienionych koronach. Dojrzałe drzewa zwykle przeżywają infekcję bez trwałych uszkodzeń, jednak silne lub powtarzające się porażenie zmniejsza powierzchnię czynną liści i może przyspieszać ich opadanie.
Oznaczenie gatunkowe na podstawie samego wyglądu bywa niepewne. W obrębie Phyllactinia porażającej jesiony opisano kompleks blisko spokrewnionych taksonów o częściowo rozdzielonych zasięgach i żywicielach; przy znaczeniu szkółkarskim, naukowym lub urzędowym wskazane jest badanie mikroskopowe, a czasem molekularne.
Objawy i rozpoznawanie
- Na spodniej stronie liści pojawia się biały, mączysty, filcowaty lub watowaty nalot, początkowo w niewielkich skupieniach, później bardziej rozległy.
- Porażone miejsca mogą mieć bladozielone lub żółtawe zabarwienie; liście bywają lekko podwinięte, słabiej rozwinięte albo przedwcześnie opadają.
- Późnym latem i jesienią w nalocie mogą powstawać drobne, żółtawobrązowe do czarnych, kuliste otocznie. Pod lupą widoczne są ich sztywne, igiełkowate wyrostki.
- Silne porażenie może ograniczać fotosyntezę, lecz samo w sobie zazwyczaj nie powoduje charakterystycznego zamierania konarów.
- Objawy należy odróżnić od antraknozy jesionu, rdzy, jesionowych żółtaczek oraz uszkodzeń powodowanych przez roztocze eriophyidowe.
Przyczyny i rozprzestrzenianie
Sprawcą jest obligatoryjny biotroficzny grzyb Phyllactinia fraxini. W sezonie rozprzestrzenia się głównie przez unoszone powietrzem konidia powstające w aktywnym nalocie.
Podwyższone ryzyko występuje w gęstych, zacienionych koronach o ograniczonej wentylacji, przy wilgotnych nocach i późnoletniej, chłodniejszej pogodzie. Choroba nie wymaga wielogodzinnego zwilżenia liści, typowego dla wielu plamistości.
Źródłem inokulum mogą być również późno powstające otocznie na porażonych liściach i liściach opadłych. Rozwojowi sprzyjać może także podatna odmiana, bardzo bujny przyrost oraz stres drzewa zmniejszający przewiewność i ogólną kondycję korony.
Cykl życia i przetrwanie
Wiosną i latem zarodniki konidialne przenoszone przez wiatr kiełkują na podatnych liściach. Grzyb rozwija się powierzchniowo, a do komórek skórki wprowadza wyspecjalizowane ssawki pobierające substancje odżywcze.
Biały nalot wytwarza kolejne konidia, dzięki czemu infekcja może wielokrotnie rozprzestrzeniać się w obrębie korony w czasie jednego sezonu. Później mogą powstawać otocznie, które pozostają na porażonych liściach lub materiale opadłym i potencjalnie uczestniczą w przetrwaniu patogenu.
Znaczenie fazy płciowej zależy od regionu, pogody i populacji grzyba. Szczegóły cyklu terenowego nie są jednakowo poznane dla wszystkich żywicieli i lokalizacji.
Zwalczanie i ochrona
Na zdrowych, dojrzałych jesionach zwykle wystarcza obserwacja i poprawa warunków siedliskowych. Zabieg rozważa się przy silnym, powtarzającym się porażeniu, w szkółce lub w przypadku cennego okazu, gdy choroba wyraźnie ogranicza ulistnienie.
- Najpierw potwierdź rozpoznanie, zwłaszcza gdy występuje żółknięcie, zamieranie pędów lub rozległy opad liści.
- Usuń pojedyncze silnie porażone liście, jeśli jest to wykonalne bez nadmiernego uszkadzania drzewa.
- Popraw przewiewność korony przez selektywne, profesjonalne cięcia wykonywane w odpowiednim terminie dla danego drzewa.
- W szkółkach i przy młodych drzewach monitoruj nowe liście, ponieważ powtarzające się infekcje mogą silniej ograniczać wzrost niż pojedynczy późnoletni nalot.
- Nie stosuj automatycznie fungicydów przeciw każdemu białemu nalotowi; program ochrony powinien wynikać z potwierdzonej diagnozy, wartości rośliny i aktualnych polskich etykiet.
Łagodna i biologiczna ochrona
Najskuteczniejsze działania niechemiczne ograniczają wilgotny, zacieniony mikroklimat korony:
- Nie sadź jesionów zbyt gęsto i uwzględnij docelową szerokość korony przy planowaniu nasadzeń.
- Wykonuj tylko uzasadnione cięcia, usuwając wybrane gałęzie krzyżujące się lub nadmiernie zagęszczające koronę; ciężkie cięcie osłabiające drzewo może pogorszyć jego kondycję.
- W okresie suszy podlewaj głęboko strefę korzeniową, zamiast regularnie zraszać liście; utrzymuj ściółkę, ale nie usypuj jej przy pniu.
- Jesienią usuwaj silnie porażone liście spod młodych drzew, okazów kolekcyjnych i materiału szkółkarskiego, jeśli jest to praktycznie możliwe.
- Nie stosuj domowych mieszanin ani niesprawdzonych preparatów biologicznych. Każdy środek biologiczny musi być legalnie dopuszczony do danego zastosowania w Polsce.
Zapobieganie
W Polsce profilaktyka powinna koncentrować się na doborze stanowiska, przewiewności korony i utrzymaniu żywotności drzewa.
- Sadź jesiony w miejscu odpowiednim dla gatunku, z dostateczną ilością światła i przestrzeni na dojrzałą koronę.
- Unikaj nadmiernego zagęszczenia oraz niepotrzebnego nawożenia azotem, które może pobudzać miękki, podatny przyrost.
- W czasie suszy podlewaj strefę korzeniową i kontroluj konkurencję trawy oraz innych roślin o wodę.
- Monitoruj przede wszystkim spodnie strony liści od połowy lata do jesieni, zwłaszcza w koronach, w których choroba występowała wcześniej.
- Usuwaj silnie porażone opadłe liście, szczególnie wokół młodych drzew i w szkółkach; nie przemieszczaj porażonego materiału roślinnego bez potrzeby.
Ciekawostki
- Phyllactinia fraxini jest związana przede wszystkim z rodzajem Fraxinus, ale potwierdzano ją także na niektórych przedstawicielach innych rodzajów oliwkowatych.
- Ciemne otocznie mają charakterystyczne, sztywne, igiełkowate wyrostki, które pomagają odróżnić ten typ mączniaka od części innych mączniakowców.
- Nalot może rozwijać się mimo braku długotrwałego zwilżenia liści; dla mączniaków prawdziwych ważniejsze bywają zacienienie, słaby przewiew i wilgotne noce.
- Starsze opracowania mogły łączyć pod nazwą P. fraxini kilka blisko spokrewnionych taksonów. Dlatego identyfikacja gatunkowa z fotografii nie zawsze jest wiarygodna.
Środki ochrony roślin stosuj wyłącznie wtedy, gdy są potrzebne, i tylko preparaty aktualnie legalnie dopuszczone w Polsce do danego zastosowania na określonej roślinie i przeciwko danemu problemowi. Zawsze przestrzegaj bieżącej etykiety, dawki, terminu i wymagań dotyczących bezpieczeństwa. W przypadku dużych drzew zabiegi powinien ocenić i wykonać wykwalifikowany wykonawca.
Rośliny dotknięte problemem
Poniższe rośliny są powiązane z tym problemem na podstawie ustrukturyzowanych danych o roślinach żywicielskich. Lista aktualizuje się automatycznie po utworzeniu nowej karty rośliny.
Begonia semperflorensBegonia semperflorens
Kalina hordowina (Viburnum lantana)Viburnum lantana
Aster nowobelgijski (Aster ‘Novi Belgii’)Aster 'Novi Belgii'
Aster ageratoidesAster ageratoides
Aster alpejski (Aster alpinus)Aster alpinus
Aster gawędka (Aster amellus)Aster amellus
Aster cordifoliusAster cordifolius
Aster dumosusAster dumosus
Aster ericoidesAster ericoides
Angliae (Aster novae ‘Angliae’)Aster novae 'Angliae'
Aster frikartiiAster frikartii
Tawułka Arendsa ‘Erika’ (Astilbe ‘Erika’)Astilbe 'Erika'